Aktualności

Granatowi Chłopcy

Data publikacji 02.03.2020

Początkowo nie funkcjonowało nic, co można by określić jednolitym umundurowaniem dla funkcjonariuszy Policji Państwowej. Była to jedna z pozostałości po organizacji służb bezpieczeństwa w poszczególnych zaborach. Noszono mundury Wojska Polskiego, armii państw zaborczych a nawet przerabiane ubrania cywilne. Aby nie było to przyczyną nadużyć, zalecano m.in. odpruwanie z mundurów wojskowych dystynkcji i noszenie na lewym ramieniu białej opaski z literami P.P. albo przyszywanie dystynkcji policyjnych, wykonanych własnym kosztem.

Dopiero 2 marca 1920 r. wydane zostało odpowiednie rozporządzenie w kwestii ubiorczej. Umundurowanie określone w tym rozporządzeniu na przestrzeni kolejnych 20 lat uległo drobnym zmianom. Zasadniczo wykonywano je z sukna o barwie granatowej z błękitnymi i srebrnymi dystynkcjami. Na naramiennikach naszywano lub haftowano numery okręgów; funkcjonariusze Komendy Głównej dodatkowo mieli inicjały KG.

Jednolite zasady umundurowania zostały przedstawione dopiero 2 marca 1920 roku w Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych w porozumieniu z Ministrem Spraw Wojskowych w przedmiocie umundurowania i uzbrojenia policji państwowej (Dz. U. Nr 26, poz. 159).

Przepisy wprowadziły mundury koloru granatowego z błękitnymi lub srebrnymi dystynkcjami.

W skład munduru niższych funkcjonariuszy wchodziła:

kurtka kroju półwojskowego z czterema wewnętrznymi kieszeniami zapinanymi na jeden guzik, na naramiennikach umieszczano białą cyfrę rzymską oznaczającą numer okręgu policyjnego, kołnierz kurtki z błękitną wypustką, na rogach którego naszyte były z dwóch stron sukienne błękitne parole z numerem osobistym policjanta;
spodnie bryczesy;
płaszcz dwurzędowy z dwiema poziomo przeciętymi wewnętrznymi kieszeniami z kwadratowymi klapami;
granatowa czapka z czarnym paskiem, na której znajdował się orzeł państwowy, a pod nim numer służbowy funkcjonariusza.

Rozporządzenie zatwierdziło również wzór hełmu, wysokich butów z cholewami, oraz białych, półkolistych guzików z orłem państwowym. Oznaki szarż umieszczano na kołnierzu oraz lewym rękawie.

Wyżsi funkcjonariusze zostali ubrani w:

granatową kurtkę kroju frencza francuskiego z czterema naszywanymi kieszeniami i kwadratowymi klapami;
spodnie bryczesy lub spodnie długie z błękitną wypustką (w sezonie letnim dopuszczono spodnie w kolorze jasnokakaowym z błękitną wypustką);
płaszcz dwurzędowy;
czapkę z czteroramienną srebrną gwiazdą;
pas, pochwę do rewolweru.

Oznaki szarż umieszczano na kołnierzu i rękawach munduru i płaszcza.

Wprowadzenie w życie nowych przepisów napotykało duże trudności rozmaitej natury, przede wszystkim finansowej. Cierpiąca na ciągłe braki funduszy formacja nie miała potrzebnych kwot, aby jednolicie umundurować wszystkich funkcjonariuszy. Z tego też względu, przypadki donaszania munduru innej formacji miały miejsce jeszcze w 1922 roku. Oprócz tego nowe umundurowanie nie wzbudziło zachwytu wśród policjantów. Dał temu wyraz komendant okręgowy PP w Warszawie nadinspektor Henryk Wardęski:

„odznaki szarż wyższych funkcjonariuszy zostały nadzwyczajnie skomplikowane i znalazły swój wyraz i na kołnierzach i na rękawach[…]. Ubranie głowy niepraktyczne i dalekie od tradycji narodowych. Mało gustu i efektu w całym uniformie. Uderza tylko niezwykła obfitość numerów na policzcie: i na czapce i na kołnierzu i na płaszczu, to już stanowczo za dużo! Policjant staje się raczej podobny do tramwaja lub dorożki”.

Rozporządzenie z marca 1920 roku było wielokrotnie nowelizowane. Do najważniejszych zmian należy rozporządzenie Prezydenta Ministrów z 30 października 1922 roku, na mocy którego wprowadzono dla oficerów numery okręgów policyjnych na naramiennikach oraz dla wyższych funkcjonariuszy od IV kategorii wzwyż aksamitny otok czapki i niebieskie parole na kołnierzu munduru i takie same patki na kołnierzu płaszcza. Kolejne uściślenia wprowadzono w 1925 roku i w latach 30-tych.

foto: NAC, zbiory historyczne KGP

 

Opracowano na podstawie materiałów źródłowych:

R. Litwiński, Korpus Policji w II Rzeczypospolitej: służba i życie prywatne, Lublin 2007;

M. Chlipała, Umundurowanie Policji Państwowej 1919-1939,[w:] Policja – tradycja i współczesność, Warszawa 2017, s. 22, 25-26;

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych w porozumieniu z Ministrem Spraw Wojskowych w przedmiocie umundurowania u uzbrojenia Policji Państwowej z dnie 2 marca 1920 r, Dz. U. 1920, nr 26, poz. 159;

Wardęski, Moje wspomnienia…, Warszawa 1926, s. 295-296;

Rozporządzenie Prezydenta Ministrów z dnia 30 października 1922 r. w sprawie uzupełnienia rozporządzenia z dnia 2 marca 1920 r. w przedmiocie umundurowania i uzbrojenia Policji Państwowej, Dz. U. 1922 r., nr 101, poz. 922.

  • Generalny Inspektor Władysław Henszel
  • Generalny Inspektor Wiktor Zygmunt Sas - Hoszowski
  • płk Stanisław Młodnicki
  • Funkcjonariusze Policji Państwowej w hełmach wz. 1925
  • Policjant przeprowadzający staruszkę przez ulicę Krakowskie Przedmieście w Warszawie
  • rysunek kurtki policyjnej
  • naramiennik
  • płaszcz policyjny
  • czapka policyjna
  • czapka policyjna
  • oznaczenia na rękawie munduru
  • oznaczenia na kołnierzu munduru
  • rysunek kurtki policyjnej oficerskiej
  • płaszcz
  • oznaczenie stopnia na kołnierzu kurtki mundurowej
  • oznaczenie stopnia na kołnierzu kurtki mundurowej
  • oznaczenie stopnia na kołnierzu kurtki mundurowej
  • oznaczenie stopnia na kołnierzu kurtki mundurowej
  • oznaczenie stopnia na kołnierzu kurtki mundurowej
  • oznaczenie stopnia na kołnierzu kurtki mundurowej
  • oznaczenie stopnia na kołnierzu kurtki mundurowej
  • oznaczenie stopnia na kołnierzu kurtki mundurowej
  • oznaczenie stopnia na rękawie kurtki mundurowej
  • Gazeta Policji Państwowej nr 9 z 28 lutego 1920 roku
  • Gazeta Policji Państwowej nr 9 z 28 lutego 1920 roku
  • Gazeta Policji Państwowej nr 9 z 28 lutego 1920 roku
  • Gazeta Policji Państwowej nr 9 z 28 lutego 1920 roku
Powrót na górę strony