60 LAT MUZEUM WIĘZIENIA PAWIAK
W tym roku mija 60 lat od ustanowienia w miejscu dawnego więzienia Pawiak muzeum martyrologicznego, przypominającego o najtragiczniejszym okresie jego funkcjonowania – okupacji niemieckiej podczas II wojny światowej. Zakończenie uroczystości rocznicowych odbyło się 27 listopada 2025 r. w Warszawie.
Sześćdziesiąt lat temu – 28 listopada 1965 r. z inicjatywy byłych więźniów otwarto na Pawiaku muzeum, które wtedy znalazło się w strukturach Muzeum Historii Polskiego Ruchu Rewolucyjnego, a dzisiaj jest oddziałem Muzeum Niepodległości w Warszawie.
O tych wydarzeniach przypomniano podczas gali jubileuszowej, która została zorganizowana 27 listopada br. w Sali Odczytowej Narodowego Instytutu Kultury i Dziedzictwa Wsi przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie. Role najważniejszych gości pełnili na niej byli więźniowie Pawiaka, w tym ponad stuletni Stanisław Zalewski, który jest prezesem Polskiego Związku Byłych Więźniów Politycznych Hitlerowskich Więzień i Obozów Koncentracyjnych. Podczas uroczystości kierownik Muzeum Więzienia Pawiak Joanna Gierczyńska została odznaczona Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” i Medalem „Pro Patria”.
Podczas ceremonii Komendę Główną Policji reprezentował naczelnik Wydziału Edukacji Historycznej Gabinetu Komendanta Głównego Policji podinsp. Marcin Lasota. Obecny był również prezes Zarządu Głównego Warszawskiego Stowarzyszenia Rodzina Policyjna 1939 r. Michał Krzysztof Wykowski, którego pradziadek kom. PP Szymon Wacław Wykowski był więźniem Pawiaka i został zamordowany przez Niemców w Lasach Sękocińskich w 1942 r. Podczas gali prezes Wykowski został uhonorowany Medalem Pamiątkowym Sześćdziesięciolecia Muzeum Więzienia Pawiak.
Na zakończenie uroczystości przed zebranymi wystąpiła Orkiestra Kameralna Filharmonii Narodowej w Warszawie pod batutą Jana Lewtaka.
Muzeum Więzienia Pawiak jest ważne dla środowiska policyjnego, gdyż podczas okupacji niemieckiej w czasie II wojny światowej przeszło przez nie wielu funkcjonariuszy tzw. Policji Polskiej Generalnego Gubernatorstwa, którzy zmuszeni do służby w formacji stworzonej przez najeźdźców, jednocześnie działali w konspiracji lub współpracowali z podziemiem. 9 maja br. na dziedzińcu muzeum uroczyście odsłonięto tablicę, poświęconą właśnie tym policjantom. Niedługo potem ujrzała światło dzienne książka Michała Krzysztofa Wykowskiego i Stanisława Wojciecha Wykowskiego „Granatowi z Pawiaka”. Autorzy opisali w niej historię więzienia, losy policjantów II RP po wybuchu II wojny światowej, zamieścili także kilkadziesiąt not biograficznych funkcjonariuszy, którzy działali w strukturach konspiracyjnych.
Tekst: Paweł Ostaszewski / Wydział Edukacji Historycznej GKGP
Zdjęcia: podkom. Katarzyna Król / Wydział Edukacji Historycznej GKGP
