99 LAT HYMNU POLSKI
Mazurek Dąbrowskiego, jako hymn Polski obchodzi dziś 99 urodziny. Minister Spraw Wewnętrznych Felicjan Sławoj Składkowski 26 lutego 1927 r. podpisał okólnik nr 49 w tej sprawie, skierowany do wszystkich wojewodów.
Historia najważniejszej pieśni w Rzeczpospolitej Polskiej wybiega daleko poza jeden wiek. Wcześniej znana jako „Pieśń Legionów Polskich we Włoszech” powstała w 1797 r. i przez prawie 130 lat była jednym z wielu, choć zyskującym coraz większą popularność, utworem patriotyczno – wojskowym. Podczas powstań przeciw zaborcom nabierała rangi hymnu narodowego. Aby stać się hymnem państwowym Polska musiała odzyskać suwerenność i stać się niepodległym krajem. W XX w. do miana najważniejszej pieśni w II RP pretendowały też m.in.: Bogurodzica, pieśń o rodowodzie średniowiecznym, która notabene rolę hymnu państwowego pełniła od piętnastego stulecia i „Rota” Marii Konopnickiej, po raz pierwszy wykonana w 1910 r. przez kilkuset chórzystów z melodią Feliksa Nowowiejskiego przy odsłonięciu Pomnika Grunwaldzkiego w Krakowie, w pięćsetną rocznicę zwycięstwa nad Krzyżakami.
„Pieśń Legionów Polskich we Włoszech”, znana dzisiaj jako „Mazurek Dąbrowskiego”, gdyż ma melodię ludowego mazura jest skomponowana, powstała w północnej Italii w okresie formowania oddziałów, które miały wesprzeć Napoleona Bonaparte. Wojska składały się z naszych rodaków, którzy musieli emigrować z Rzeczpospolitej, gdy całe jej terytorium w 1795 r. znalazło się pod zaborami. Wyjeżdżali do Francji, która była naturalnym przeciwnikiem zaborców: Prus i Austrii, a niedługo i Rosji.
O ile nie wiemy kto skomponował melodię hymnu, o tyle autor tekstu jest doskonale znany. To Józef Wybicki, pisarz, polityk I RP, powstaniec Konfederacji Barskiej, uczestnik Insurekcji Kościuszkowskiej, a później wojen napoleońskich. Dziś w miejscu jego urodzenia – Będominie mieści się Muzeum Hymnu Narodowego. I tu mamy współczesny akcent policyjny. Śp. Aleksander Załęski, zmarły w 2022 r. wieloletni funkcjonariusz Centralnego Laboratorium Kryminalistycznego Komendy Głównej Policji, uczestnik prac ekshumacyjnych w Miednoje i Charkowie, na emeryturze tworzył m.in. wystawy fotograficzne. Oprócz tych martyrologicznych, dokumentujących Zbrodnię Katyńską przygotował również ekspozycję o… Jozefie Wybickim, a fotografie wykonywał właśnie w będomińskim dworku.
A skąd w tytule Dąbrowski? To przyjaciel Wybickiego – gen. Jan Henryk Dąbrowski dowódca Legionów Polskich we Włoszech. Józef Wybicki stworzył swoją pieśń, gdy na własne zobaczył polskie insygnia i mundury we włoskim Reggio nell`Emilia. Pierwotnie pierwsze słowa utworu brzmiały „Jeszcze Polska nie umarła”.
„Mazurek Dąbrowskiego” właściwie od początku odzyskania niepodległości uznawany był za hymn, choć nie ma o tym nawet wzmianki w konstytucji marcowej z 1921 r. Dlatego potrzebne było usankcjonowanie prawne. 15 października 1926 r. Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego uznało „Mazurka Dąbrowskiego” za pieśń do obowiązkowego śpiewania w placówkach oświatowych, a 26 lutego 1927 r. Minister Spraw Wewnętrznych Felicjan Sławoj Składkowski podpisał wymieniony we wstępie okólnik.
Jego tekst jest bardzo krótki, więc możemy przytoczyć go w całości: „Ministerstwo Spraw Wewnętrznych podaje przy niniejszem tekst literacki pieśni „JESZCZE POLSKA NIE ZGINĘŁA” opracowany przez specjalną Komisję Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Tekst ten należy uważać za jedynie obowiązujący. Opracowanie harmoniczne zostanie ustalone i podane do wiadomości w najbliższym czasie, a tekst muzyczny ukaże się w najbliższym numerze Dz. Urzędowego Min, Spraw Wewnętrznych.” Załącznikiem był „tekst literacki”. „Tekst muzyczny” ujrzał światło dzienne 2 kwietnia tego samego roku, a wyszedł spod ręki Feliksa Konopaska. W czasach PRL pozostawiono „Mazurka Dąbrowskiego” jako hymn, choć przez długie lata śpiewano „póki my żyjemy”, zamiast „kiedy my żyjemy”.
Pamiętajmy, że podczas wykonywania hymnu państwowego konieczna jest należyta powaga. Policjanci i przedstawiciele innych służb mundurowych oddają honory, a pozostałe osoby zdejmują nakrycie głowy. Wyjątkiem są damskie kapelusze czy fascynatory, które są integralną częścią odświętnego stroju.
Poniżej prezentujemy zdjęcia z oficjalnych uroczystości w 2024 r., zrobione w czasie wykonywania hymnu: ceremonii przed gmachem KGP z okazji Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej, Mszy św. za Policję w Bazylice Świętego Krzyża oraz Centralnych Obchodów Święta Policji na pl. Zamkowym w Warszawie. Można tu zobaczyć oddawanie honorów przez salutowanie, z wykorzystaniem szabli, gdy policjant wyposażony jest w broń długą oraz sztandarem. Cywile śpiewając hymn zachowują postawę powagi i szacunku.
Za rok będziemy obchodzić setną rocznicę ustanowienia „Mazurka Dąbrowskiego” hymnem państwowym Rzeczpospolitej Polskiej i na pewno więcej będzie się na ten temat mówić i pisać. A może przyszły rok będzie obchodzony jako rok hymnu…?
Tekst i zdjęcia: Paweł Ostaszewski / Wydział Edukacji Historycznej Gabinetu KGP
