Bohaterowie trzech narodów
W historii relacji między narodami Węgier i Polski było wiele chwalebnych kart. Jedną z nich zapisali Węgier József Antall Senior i Polak Henryk Sławik. W czasie II wojny światowej pomagali Polakom i Żydom którzy po klęsce września 1939 roku znaleźli się na terytorium bratnich Węgier.
We wrześniu 1939 roku Polska została zaatakowana przez nazistowskie Niemcy i Związek Sowiecki. 18 września rząd węgierski podjął decyzję o otwarciu granicy. Tysiące obywateli Rzeczpospolitej w poszukiwaniu bezpiecznego schronienia znalazło się na terytorium zaprzyjaźnionego państwa. Wśród tych, którzy nieśli im pomoc znaleźli się Henryk Sławik i József Antall Senior.
Henryk Sławik był polskim działaczem społecznym i politycznym działającym na Śląsku. W chwili agresji Niemiec na Polskę wiedząc o śmiertelnym zagrożeniu, przedostał się wraz z rodziną na Węgry. Zaangażował się tu w organizowanie pomocy dla polskich uchodźców. Wszedł we współpracę z Józsefem Antallem, węgierskim urzędnikiem odpowiedzialnym za opiekę nad polskimi uchodźcami. Ta współpraca stała się symbolem polsko-węgierskiej solidarności.
Obok polskich obywateli II Rzeczpospolitej, którzy dotarli na Węgry, znaleźli się tu także jej żydowscy obywatele. Szacuje się, z pewną ostrożnością, że Sławik i Antall mogli uratować co najmniej 5 tys. polskich Żydów. Wraz z gronem współpracowników organizowali dla nich pomoc oraz dokumenty pozwalające ukryć ich prawdziwą tożsamość.
W 1944 roku Niemcy zajęli Węgry. Henryk Sławik został aresztowany. Trafił do niemieckiego obozu koncentracyjnego Mauthausen. Tam został zamordowany.
József Antall Senior, jak i inni pracownicy Komitetu Obywatelskiego, został aresztowany.
Szacuje się, że Henryk Sławik i József Antall Senior uratowali życie prawie 30 000 polskim uchodźcom, wśród których było ok. 5000 Żydów.
-
Henryk Sławik -
József Antall
Po wojnie niewiele mówiono o tym co zrobili Sławik i Antall. Wraz z upadkiem komunizmu zaczęto przywracać pamięć o bohaterach.
Za swoją działalność na rzecz ratowania Żydów Henryk Sławik został pośmiertnie uhonorowany tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.
Wśród wielu inicjatyw przywracających pamięć o bohaterskiej postawie Polaka i Węgra znalazło się również odsłonięcie 8 listopada 2016 w warszawskiej Dolince Szwajcarskiej, Pomnika Henryka Sławika i Józsefa Antalla seniora autorstwa Władysława Dutka.
18 września b.r. pod pomnikiem w Dolince Szwajcarskiej, odbyły się uroczystości rocznicowe, w których wzięli udział Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Lech Parell, Chargé d'affaires Ambasady Węgier w Warszawie Balázs Dobri, Zastępca Szefa Biura Bezpieczeństwa Narodowego gen. bryg. rez. Mirosław Bryś, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Sebastian Gajewski, Wiceprezes Stowarzyszenia „Henryk Sławik – Pamięć i Dzieło” Grzegorz Łubczyk oraz członkowie rodzin ocalonych. Naszą formację reprezentowali: kom. Jarosław Śledziewski z Wydziału Edukacji Historycznej Gabinetu Komendanta Głównego Policji oraz mł. insp. Marek Łukasik, Naczelnik Gabinetu Komendanta Stołecznego Policji.
Wróćmy jeszcze do kart tej historii. Po aresztowaniu Niemcy skonfrontowali obydwu bohaterów. Wtedy to z ust Henryka Sławika, który był poddany brutalnemu przesłuchaniu, podczas którego nie wydał swojego współpracownika i przyjaciela, József Antall usłyszał:
„Tak odpłaca się Polska!”.
Tekst i zdjęcia Karol Karasiewicz Wydział Edukacji Historycznej G KGP
