Ku chwale Batalionów Chłopskich
Uroczystości upamiętniające 86. rocznicę utworzenia Batalionów Chłopskich odbyły się 8 października 2026 r. w Warszawie. Hołd największej, po Armii Krajowej, formacji zbrojnej polskiego podziemia oddała także Policja.
Ceremonie rozpoczęły się przed południem 8 października br. na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach przed Pomnikiem „Ku Chwale Batalionów Chłopskich”, gdzie złożono wieńce i wiązanki kwiatów. Przedłużeniem tej uroczystości było oddanie hołdu przed grobem gen. dyw. Franciszka Kamińskiego, Komendanta Głównego Batalionów Chłopskich.
To właśnie on, na zlecenie konspiracyjnego Centralnego Kierownictwa Ruchu Ludowego (CKRL), opracował doktrynę chłopskiej formacji zbrojnej na czas okupacji. Sam był zwolennikiem włączenia oporu i walki mieszkańców wsi w działania Związki Walki Zbrojnej (przemianowanego w 1942 r. na Armię Krajową). Tarcia polityczne spowodowały powołanie odrębnej struktury, najpierw na Kielecczyźnie pod nazwą Chłopskiej Straży, o kryptonimie konspiracyjnym „Chłostra”, przemianowanej z czasem na Bataliony Chłopskie.
8 października 1940 r. ppor. rez. Franciszek Kamiński ps. „Zenon Tarwiński” został mianowany przez CKRL komendantem głównym chłopskiego wojska i był nim do rozwiązania formacji w marcu 1945 r. Pod tą datą obchodzone jest Święto Żołnierzy Batalionów Chłopskich i tę datę uznaje się za początek działalności BCh. choć takiej nazwy zaczęto używać dopiero w 1941 r. Dwa lata później nastąpiła akcja scaleniowa z Armią Krajową, która jednak mocno rozciągnęła się w czasie. Niektóre oddziały do końca zachowały odrębność, inne weszły w skład AK. Chłopskie wojsko liczyło ok 160 tys. żołnierzy i było znaczącą siłą Polskiego Państwa Podziemnego. Formację rozwiązano w marcu 1945 r., choć w terenie trwało to jeszcze kilka miesięcy. Komenda Główna BCh zaleciła przy tym wstępowanie swoim podwładnym do Ludowego Wojska Polskiego i Milicji Obywatelskiej, co nie spotkało się z aprobatą konspiracyjnego Stronnictwa Ludowego „Roch”. Wielu chłopskich żołnierzy znalazło się wtedy w nowych formacjach i poparło władzę komunistyczną instalującą się w Polsce. Ich komendant działał w Polskim Stronnictwie Ludowym, i chociaż wybory do Sejmu Ustawodawczego w 1947 r. zostały przez komunistów sfałszowane, to znalazł się w wąskiej grupie PSL-owców, którym przyznano jednak miejsca w ławach poselskich. Nie na długo. Polityczne procesy, opanowanie „Gazety Ludowej” przez zwolenników nowej władzy, aresztowania działaczy ludowych, wyjazd z Polski Stanisława Mikołajczyka zagrożonego śmiercią to codzienność tamtych lat. Komendanta BCh wydalono z macierzystego stronnictwa, opanowanego przez komunistów, ponieważ nie chciał złożyć samokrytyki. W przededniu święta nowej władzy – 21 lipca 1950 r. został aresztowany. Orzeczono 12 lat więzienia i przepadek całego mienia na rzecz Skarbu Państwa. Uratowała go amnestia w 1956 r. Wkrótce uchylono wyrok, a postępowanie umorzono. Franciszek Kamiński pracował potem jako urzędnik w Centrali Spółdzielni Rolniczych „Samopomoc Chłopska”, skąd w 1973 r. przeszedł na emeryturę. W działalność stricte polityczną już nie angażował się, ale był inicjatorem wielu ważnych obchodów patriotyczno-religijnych i działań upamiętniających Bataliony Chłopskie. Na fali solidarnościowej odwilży został w październiku 1980 r. awansowany na stopień generała brygady. W trakcie przemian ustrojowych w sierpniu 1989 r. razem z innymi działaczami reaktywował Polskie Stronnictwo Ludowe (tzw. wilanowskie), które później scaliło się z komunistycznym Zjednoczonym Stronnictwem Ludowym, występującym wtedy jako PSL „Odrodzenie”.
Franciszek Kamiński zmarł w 2000 r. Był przewodniczącym Społecznego Komitetu Budowy Pomnika Batalionów Chłopskich w Warszawie. Monument został odsłonięty w 2019 r. u zbiegu ul. Czerniakowskiej i al. Polski Walczącej i to przed nim odbyły się rocznicowe uroczystości. Zorganizowane przez Urząd ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, Burmistrza Dzielnicy Mokotów m. st. Warszawy oraz Ogólnopolski Związek Żołnierzy Batalionów Chłopskich zgromadziły tych, którzy chcieli oddać hołd wysiłkowi zbrojnemu chłopskiego wojska. Przed Pomnikiem Żołnierzy Batalionów Chłopskich i Ludowego Związku Kobiet był również Naczelnik Wydziału Edukacji Historycznej Gabinetu Komendanta Głównego Policji mł. insp. Marcin Lasota, który razem z Zastępcą Naczelnika Gabinetu Komendanta Stołecznego Policji nadkom. Pawłem Pławeckim złożyli wiązankę kwiatów.
Tekst: Paweł Ostaszewski / Wydział Edukacji Historycznej Gabinet KGP
Zdjęcia: kom. Katarzyna Król / Wydział Edukacji Historycznej Gabinet KGP
