SALA KONFERENCYJNA W KOMENDZIE GŁÓWNEJ POLICJI PAŃSTWOWEJ - Z kart historii - Historia i Tradycja

Pierwotnie budynek Komendy Głównej Policji Państwowej składał się z wysokiego parteru oraz dwóch pięter. Całość przykrywał dwuspadowy dach. Fasada budynku była trzynastoosiowa, pośrodku której wyróżniał się trójosiowy ryzalit, w którym mieściła się dwupiętrowej wysokości imponująca brama wjazdowa, zamknięta łukiem. Pomiędzy pierwszym a drugim piętrem biegł wyraźny fryz z solidnym balkonem nad bramą. Zwieńczenie ryzalitu z bramą wjazdową zdobiła dwustopniowa attyka. Okna drugiego piętra były wysokie i zakończone łukami (Zieliński Jarosław, Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 14, Nowowiejska – Francesco Nullo. Biblioteka TOZ, 2007 r., str. 185). Po przebudowie gmach zyskał dwa dodatkowe piętra, ale zlikwidowano efektowną attykę nad bramą.

W głębi posesji znajdował się jeszcze pałacyk, zbudowany przez hetmana wielkiego koronnego Franciszka Ksawerego Branickiego w drugiej połowie XVIII wieku. Pałacyk był własnością Stowarzyszenia Urzędników Państwowych, którzy mieli tu swój klub.

W ramach przebudowy gmachu Komendy Głównej Policji Państwowej w latach 1928 - 1930, zgodnie z projektem architektonicznym, obok pomieszczeń roboczych zaplanowano utworzenie przestrzeni reprezentacyjnych, gdzie można by było organizować oficjalne lub robocze spotkania w większym gronie, uroczystości oraz inne przedsięwzięcia o charakterze ceremonialnym oraz edukacyjnym. Dzięki temu powstały takie przestrzenie jak Muzeum Policji, Sala Honorowa oraz Sala Konferencyjna.

Do tej pory Komendant Główny Policji Państwowej, organizując spotkania w szerszym składzie, np. z komendantami wojewódzkimi, w celu omówienia ważkich spraw dla policji, najczęściej korzystał po sąsiedzku z gościny Ministerstwa Spraw Wewnętrznych lub Komendy Policji Państwowej m. st. Warszawy, która miała swoją siedzibę w Pałacu Blanka przy Placu Teatralnym.

Na podstawie uzyskanych szczątkowych informacji udało się ustalić, że po przebudowie budynku w latach 1928 – 1930 r., na parterze swoje miejsce znalazło Muzeum Policji Państwowej, zastąpiwszy istniejące wcześniej w Komendzie Głównej Policji Państwowej muzeum kryminalistyczne, które zajmowało salę na drugim piętrze. Nowo stworzona Sala Honorowa ulokowana została na drugim piętrze nad bramą. Utworzono także Salę Konferencyjną, której lokalizacji możemy domniemywać w oparciu o szczupłe źródła. Przypuszczalnie mogła ona także znajdować się na drugim piętrze. Na tej samej kondygnacji prawdopodobnie umieszczony był gabinet Komendanta Głównego Policji, ale to temat do dalszych badań.

Niestety, nie zachowały się żadne dokumenty ani plany budynku. Kwerenda w archiwach takich instytucji, jak Instytut Historii Sztuki Polskiej Akademii Nauk, Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej czy Instytut Dziedzictwa Narodowego nie przyniosła oczekiwanych rezultatów. Wszelkie dokumenty, odnośnie zabudowy miasta stołecznego Warszawy uległy rozproszeniu lub zniszczeniu w czasie II wojny światowej.

Badając dzieje siedziby Komendy Głównej Policji Państwowej zmuszeni jesteśmy oprzeć się na szczątkowych informacjach, odnajdowanych w prasie z tamtego czasu, czy też analizie zachowanych fotografii, prezentowanych między innymi na stronie internetowej Narodowego Archiwum Cyfrowego.

W rekonstrukcji Sali Konferencyjnej pomoc niosą dwa artykuły autorstwa anonimowych reporterów gazety Policji Państwowej „Na posterunku”: „Pan Prezydent Rzeczypospolitej w Komendzie Głównej Policji Państwowej”, opublikowany w numerze 40. z dnia 4 października 1930 roku oraz „Odsłonięcie tablicy pamiątkowej w sali konferencyjnej Komendy Głównej P.P.”, który ukazał się w numerze 49. z dnia 6 grudnia 1930 roku. Uzupełnieniem są relacje z różnych wydarzeń, jakie odbyły się w Komendzie Głównej Policji Państwowej, prezentowane często ze zdjęciami w gazecie „Na posterunku” w latach 1931 – 1939.

Pierwszy cytowany przez nas artykuł, „Pan Prezydent Rzeczypospolitej w Komendzie Głównej Policji Państwowej” opisuje wizytę Prezydenta RP Ignacego Mościckiego, która odbyła się 27 września 1930 roku. Prezydent gościł na wystawie malarzy - Jana i Adama Styków, ojca i syna. Wystawa była prezentowana w salach Kasyna Stowarzyszenia Urzędników Państwowych. Jak już wcześniej wspomnieliśmy, kasyno zajmowało oficynę na tyłach Domu Interesów „Mniejszego” Andrzeja Zamoyskiego. W zwiedzaniu wystawy Prezydentowi, obok malarza Adama Styki, towarzyszyli również: „Komendant Główny [Janusz Jagrym] Maleszewski i jego zastępca nadinspektor [Juliusz] Geib oraz adjutant komendanta głównego podkom. [Lucjan] Hikiert.”

„Po opuszczenia sali kasyna, w którem mieści się wystawa, Pan Prezydent na zaproszenie p. komendanta głównego udał się do gmachu Komendy Głównej.”

Przyjął raport oficera dyżurnego komendy głównej podkomisarza Leisermana „[…] poczem Dostojny Gość w otoczeniu świty i oficerów Komendy Głównej udał się na drugie piętro, gdzie zwiedził salę muzealną oraz salę konferencyjną.”

„Dostojny Gość zatrzymał się dłużej przy portrecie Pana Marszałka Piłsudskiego i po zamienieniu słów kilku z twórcą portretu art. mal. Świrysz-Ryszkiewiczem przeszedł do gabinetu p. komendanta głównego”.

W artykule „Odsłonięcie tablicy pamiątkowej w sali konferencyjnej Komendy Głównej P.P.” autor tekstu zdaje relację:

„W roku bieżącym [1930] Komenda Główna P.P. ukończyła gruntowny remont i przebudowę oraz nadbudowę do wysokości pięciu pięter gmachu, w którym się mieszczą biura Komendy Głównej.”

„Przy przebudowie wzięto pod uwagę cały szereg potrzeb, które w poprzednich warunkach nie dały się uwzględnić”

Sala Konferencyjna była pomieszczeniem na planie prostokąta, usytuowanym w poprzek budynku. Jak mogła być szerokość pomieszczenia ? Nie wiadomo. Według zachowanych zdjęć, pomieszczenie musiało być na tyle szerokie, aby pomieścić duży stół konferencyjny zajmujący prawie całe centrum oraz komplet krzeseł. Być może było ich 24. Możemy przypuszczać, że komplet mebli mógł zostać specjalnie zaprojektowany i wykonany przez najlepszych artystów i rzemieślników. Na tych samych zdjęciach, wykonanych z różnych miejsc widać, że okna są dość szerokie, zwieńczone łukiem. Dwie pary okien w pomieszczeniu wychodziły na dwie strony budynku: na ulicę Nowy Świat oraz na dziedziniec wewnętrzny komendy głównej. W rogach ściany od strony ulicy znajdowały się wysokie piece kaflowe w kolorze białym.

Sala Konferencyjna przez ścianę mogła sąsiadować z budynkiem Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Ściana podzielona była na trzy kwatery, odróżniające się ciemnym kolorem od reszty ściany. W kwaterach tych umieszone były: płyta pamiątkowa oraz dwa portrety. Podział na kwatery dodatkowo delikatnie podkreślały pilastry, na których zamontowano podwójne kinkiety lamp. Takie lampy umieszczone były także na reszcie ścian, stanowiąc uzupełnienie w oświetleniu trzech żyrandoli. Kinkiety i żyrandole miały w formie owoców dębu, gdzie oprawa z metalu była szypułką a szklany klosz żołędziem.

W środkowej kwaterze umieszczona została płyta pamiątkowa, dość znacznych rozmiarów, z informacją o przebudowie i nadbudowie gmachu Komendy Głównej Policji Państwowej.

Płyta pamiątkowa wykonana była z wysokiej jakości kamienia rzeźbiarskiego, przypuszczalnie z marmuru, przytwierdzona do ściany czterema zdobionymi śrubami, prawdopodobnie mosiężnymi. Na płycie umieszczony był napis:

„NADBUDOWĘ I PRZEBUDOWĘ GMACHU KOMENDY GŁÓWNEJ POLICJI PAŃSTWOWEJ ROZPOCZĘTO W ROKU 1928 GDY PREZYDENTEM RZECZYPOSPOLITEJ BYŁ IGNACY MOŚCICKI PREZESEM RADY MINISTRÓW PIERWSZY MARSZAŁEK POLSKI JÓZEF PIŁSUDSKI MINISTREM SPRAW WEWNĘTRZNYCH GENERAŁ SŁAWOJ SKŁADKOWSKI KOMENDANTEM GŁÓWNYM POLICJI PAŃSTWOWEJ PUŁKOWNIK JANUSZ MALESZEWSKI UKOŃCZONO W ROKU 1930”

Nad tablicą z inskrypcją znajdowała się plakieta z tego samego materiału co płyta z godłem Polski – orłem białym wykonanym z metalu.

Stojąc twarzą do płyty pamiątkowej widać, że w kwaterze po prawej stronie, bliżej okien wychodzących na ulicę Nowy Świat, znajdował się portret Marszałka Józefa Piłsudskiego. W rogu przy oknie stał wysoki piec, zbudowany z białych kafli. W lewej kwaterze, bliżej okien wychodzących na dziedziniec wewnętrzny Komendy Głównej Policji Państwowej, umieszczony był portret Prezydenta RP Ignacego Mościckiego. Autorem obydwu portretów Józef Świrysz-Ryszkiewicz.

Artysta był synem malarza Józefa Ryszkiewicza. Urodził się 15 maja 1888 roku w Warszawie. Początkowo studiował w warszawskiej szkole rysunkowej Wojciecha Gersona, a następnie w Monachium i w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Będąc członkiem Strzelca, jesienią 1914 roku wstąpił do Legionów, w których służył w kampanii karpackiej. W czasie walk został ciężko ranny. Z powodu niedowładu jednej ręki nie wrócił już do służby frontowej, ale został oficerem werbunkowym Departamentu Wojskowego Naczelnego Komitetu Narodowego. Po 1918 roku służył w 2. Pułku Ułanów Rokitniańskich. Był także adiutantem gen. Kazimierza Sosnkowskiego.

Podczas walk w Karpatach dokumentował historię Legionów, walkę i życie codzienne legionistów, pozostawiając liczne rysunki oraz obrazy.

Jego późniejsza twórczość artystyczna to przede wszystkim grafiki i obrazy batalistyczne, Swoje prace prezentował na wystawie „Legiony Polskie” w 1916 roku. Rysunki jego autorstwa były wydawane, jako pocztówki przez Naczelny Komitet Narodowy. W swych pracach przedstawiał sceny walki żołnierzy polskich, jak np. atak żołnierzy 4. Pułku Piechoty („czwartaków”) pod Jastkowem i potyczkę ułanów pod Horocholiną. Najbardziej znane dzieło Ryszkiewicza to obraz „Józef Piłsudski jako siewca”. W okresie międzywojennym związany był z Federacją Polskich Związków Obrońców Ojczyzny, organizacją zrzeszającą stowarzyszenia kombatanckie. W stopniu rotmistrza rezerwy, w Federacji pełnił funkcję wiceprezesa. Jego ostatnie prace przedstawiały sceny z okupowanej przez Niemców Warszawy. Zmarł w 1942 roku.

Niestety, nie posiadamy żadnych informacji na temat projektanta wystroju Sali Konferencyjnej, ani na temat tego, kto wykonał prace aranżacyjne.

W kolejnych latach Sala Konferencyjna była wykorzystywana zgodnie ze swoją funkcją. Komendant Główny inspektor Maleszewski oraz jego następca gen. bryg. Józef Kordian Zamorski chętnie spotykali się w niej z komendantami wojewódzkimi, przedstawicielami środowisk policyjnych. W sali organizowane były uroczystości wręczania odznaczeń zasłużonym policjantom lub też spotkania z absolwentami kolejnych kursów oficerskich.

Dzięki uprzejmości komendy głównej, z Sali korzystały także różne organizacje o charakterze społecznym, związane z Policją Państwową, jak na przykład Stowarzyszenie Rodzina Policyjna czy Stowarzyszenie Policyjny Dom Zdrowia. Warto nadmienić, że Stowarzyszenie Rodzina Policyjna, powołane 24 lutego 1929 roku, świadczyło pomoc w środowisku przedwojennej policji. Prezeskami stowarzyszenia były małżonki Komendantów Głównych. Pierwszą organizatorką i pierwszą przewodniczącą Stowarzyszenia „Rodzina Policyjna” była Jadwiga Maria z Dunin-Borkowskich Maleszewska, drugą, Leokadia Karpusowa z Kamińskich Zamorska.

W wrześniu 1939 roku, w czasie oblężenia Warszawy przez Niemców, Komenda Główna Policji Państwowej została opuszczona 6 września przez komendanta głównego gen. Kordiana Zamorskiego który ewakuował się z oddziałami rezerwy Policji Państwowej na wschód. Opuszczony budynek przejął jako miejsce postoju i punkt dowodzenia dowódca Odcinka Zachodniego obrony Warszawy pułkownik Marian Porwit. W sąsiadującym z komendą główną budynku Ministerstwa Spraw Wewnętrznych umieszczono dowództwo Obrony Warszawy

Sala Konferencyjna Komendy Głównej Policji Państwowej dla pułkownika Mariana Porwita mogła być idealna ze względu na wielkość pomieszczenia oraz możliwość rozłożenia planów operacyjnych na wielkim stole konferencyjnym.

Obydwa gmachy zostały zbombardowane w trakcie jednego z wielu ciężkich nalotów, jakimi niemiecka Luftwaffe chciała złamać opór Warszawy we wrześniu 1939 r.

Tekst: Karol Karasiewicz / Wydział Edukacji Historycznej Gabinet KGP

Red: Ostasz

Literatura:

Na posterunku, Zbiory własne KGP, CRISPA-UW:

• „Pan Prezydent Rzeczypospolitej w Komendzie Głównej Policji Państwowej”, nr 40, 4 października 1930 r.,
• „Odsłonięcie tablicy pamiątkowej w sali konferencyjnej Komendy Głównej P.P.”, nr 49, 6 grudnia 1930 r.,

Ostaszewski Paweł, 95 lat temu powstała „Rodzina Policyjna”, Gazeta Policyjna, nr 40, 04.2024. https://gazeta.policja.pl/997/archiwum-1/2024/numer-40-042024-r/244367,95-lat-temu-powstala-Rodzina-Policyjna.html

Porwit Marian, Obrona Warszawy. Wrzesień 1939 r., Czytelnik, 1979 r.

Zieliński Jarosław, Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 14, Nowowiejska – Francesco Nullo. Biblioteka TOZ, 2007 r.

Zdjęcia:

• Archiwum Akt Nowych
• Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa.
• Narodowe Archiwum Cyfrowe

• Na posterunku, CRISPA-UW:

• nr 40, 4 października 1930 r., CRISPA-UW,
• nr 49, 6 grudnia 1930 r., CRISPA-UW,
• nr 51., 20 grudnia 1930 r. CRISPA-UW.
• nr 18, 2 maja 1931 r., CRISPA-UW.
• nr . 5, 31 stycznia 1931 r., CRISPA-UW.
• nr 31, 1 sierpnia 1931 r., CRISPA-UW,
• nr 2, 9 stycznia 1932 r., CRISPA-UW.
• nr 8, 20 lutego 1932 r., CRISPA-UW.
• nr 50, 10 grudnia, 1932 r. CRISPA-UW.
• nr 13, 24 marca 1934 r.
• nr 28, 11 lipca 1937 r., CRISPA-UW.
• nr 19, 8 maja 1938 r., CRISPA-UW.
• nr 23, 5 czerwca 1938 r., CRISPA-UW.

• ZBROJOWNIA Cyfrowa Biblioteka Wojskowa