Policjanci na Olimpiadzie berlińskiej - Z kart historiiHistoria i Tradycja

Igrzyska Olimpijskie w Berlinie odbywały się w dniach 1 – 16 sierpnia 1936 roku. Światowe święto sportu odbywało się w dość specyficznej atmosferze, na którą padał cień rosnącego w siłę nazizmu w Niemczech. Była to pierwsza duża impreza sportowa w której wykorzystano nowoczesne środki przekazu, jak np. radio i rodzącą się telewizję. Atmosfera jaka otaczała igrzyska miała wpływ na większość uczestników igrzysk, w tym także Polaków. (50 lat na Olimpijskim Szlaku, 1969, str. 82 – 94)

W berlińskich igrzyskach wzięło udział w sumie 4069 zawodników z 49 państw. Polskę reprezentowało 116 sportowców oraz 21 kierowników i trenerów ekipy narodowej. Polacy startowali w 14 dyscyplinach sportowych: w boksie, gimnastyce, jeździectwie, kajakarstwie, kolarstwie, lekkiej atletyce, koszykówce, piłce nożnej, pływaniu, strzelectwie, szermierce, wioślarstwie, zapaśnictwie oraz żeglarstwie.

W szeregach polskiej drużyny olimpijskiej znaleźli się również funkcjonariusze polskich służb porządkowych. Byli to czterej przedstawiciele Policji Województwa Śląskiego: Stanisław Piłat, Antoni Sobik, Romuald Karwicki oraz Teodor Zaczyk.
W naszym artykule, obok zdjęć głównych bohaterów, można również zapoznać się z relacjami z Igrzysk Olimpijskich w Berlinie, publikowanych w polskiej prasie sportowej.

Stanisław Piłat, posterunkowy Policji Województwa Śląskiego, reprezentował Polskę w boksie w wadze ciężkiej. Podczas swojej karierze sportowej był zawodnikiem Warty Poznań w latach 1931–1936 i Policyjnego Klubu Sportowego Katowice w latach 1936–1939.

W Berlinie został wyeliminowany już w pierwszej rundzie po walce z Feansem z Urugwaju. Opis tej walki znajdujemy w artykule drukowanym w Przeglądzie Sportowym nr 69 z dnia 12 sierpnia 1936 r. Autor artykułu Wojciech Trojanowski pozwolił sobie na dość krytyczne uwagi względem polskiego boksera. Według niego „Piłat wypadł fatalnie”, Piłatowi było „brak bojowego serca”. „Piłat rozpoczął serję walk wag ciężkich meczem z Urugwajczykiem Feansem. Polakowi widocznie zdawało się, że będzie miał do czynienia z jakimś półbogiem. Tymczasem Feans był złym bokserem. Gruby, limfatyczny młodzieniec, ma bardzo słabe pojęcie o pięściarstwie. I właśnie z takim patałachem przegrał Piłat.”

Polska drużyna szermiercza liczyła sobie jedenastu zawodników. Jej solidny fundament tworzyli trzej funkcjonariusze Policji Województwa Śląskiego, trenujący w Policyjnym Klubie Sportowym w Katowicach. Byli to: starszy posterunkowy Antoni Sobik w szabli drużynowo oraz indywidulanie, posterunkowy Rajmund Karwicki w szpadzie oraz starszy przodownik Teodor Zaczyk, w szabli drużynowo oraz szpadzie drużynowo.

Warto przypomnieć pozostałych członków polskiej ekipy szermierczej. Byli to: kpt. Władysław Dobrowolski, Antoni Franz, Roman Kantor, Adam Papée (równocześnie kierownik drużyny olimpijskiej), kpt. Władysław Segda, kpt. Kazimierz Szempiński, kpt. w st. spocz. Jerzy Staszewicz i kpt. Marian Suski.
Polscy szermierze startowali w walkach na szable indywidualnie oraz drużynowo, a także na szpady: indywidualnie oraz drużynowo.

W zmaganiach na szable polską drużynę reprezentowali: Władysław Dobrowolski, Adam Papée, Władysław Segda, Marian Suski oraz policjanci ze Śląska – Antoni Sobik i Teodor Zaczyk. W ćwierćfinałach Polacy walczyli z Grecją, wygrywając 9:3, Szwecją 15:1 i Turcją 9:2. W półfinałach z Francją 10:6, Austrią 8:8 (punktacyjnie na naszą korzyść). W finale polska drużyna rozegrała walki, wszystkie przegrane, z Włochami 6:10, Węgrami 1:10 i Niemcami 3:9. Ostatecznie polska drużyna szablistów zajęła IV miejsce.
W drużynowym turnieju szpadowym wzięło udział 21 państw. Polska drużyna wystąpiła w składzie:  Antoni Franz, Roman Kantor, Jerzy Staszewicz, a także dwaj polscy policjanci ze Śląska: Romuald Karwicki i Teodor Zaczyk. W pierwszej rundzie wygrali z Portugalią. Zaczyk odniósł 4 zwycięstwa, Karwicki 3. Kolejne starcie ze Szwajcarią okazało się przegrane, choć każdy z polskich szermierzy odniósł po dwa zwycięstwa. Mimo tej porażki Polacy przeszli do kolejnej rundy, ćwierćfinału, gdzie stoczyli zwycięsko walki z Kanadą (po dwie zwycięskie każdy z polskich zawodników) oraz z Anglią (Zaczyk – trzy, Karwicki – jedną).

W półfinale nasi szpadziści ulegli Niemcom, Belgom i Francuzom,  Ostatecznie polska drużyna szpadzistów zajęła VI miejsce.

W walkach na szable indywidualnie walczyli Dobrowolski, Segda i Sobik. Antoni Sobik w eliminacjach zajął II miejsce, III miejsce w ćwierćfinałach, II miejsce w półfinałach. Ostatecznie zdobył VII miejsce w turnieju indywidualnym szabli, przegrywając sześć na osiem stoczonych walk. Polscy komentatorzy sportowi w podsumowaniu występów polskich szermierzy, zwracali uwagę na zbytnie „eksploatowanie” Sobika w walkach w szablowych.

Edward Gotard, relacjonujący igrzyska w „Przeglądzie Sportowym”, tak pisał o naszych policyjnych szermierzach: „Bezsprzecznie najlepszym z zawodników polskich był Sobik. Sobik jest człowiekiem bez nerwów, rozporządzającym żelazną kondycją. Walczył największą ilość razy i był najświeższy z naszych. Jego morale podtrzymywało na duchu drużynę, a brawura wywoływała entuzjastyczne oklaski na widowni. Sobik przeszedł samego siebie.” „Dobrze spisał się Zaczyk, a mógłby zrobić jeszcze więcej, gdyby nie zmęczenie szpadą.” (Przegląd Sportowy, nr 71, 17 sierpnia 1936 r.)

W dziale „Z życia policji” w gazecie Policji Państwowej „Na Posterunku” nr 34 z 23 sierpnia 1936 r., redaktor, podpisujący się inicjałami e.g.(prawdopodobnie tenże reporter „Przeglądu Sportowego” Edward Gotard) w swoim artykule p.t. „Policjanci na Olimpiadzie berlińskiej.” pisał:
„Sobik, Zaczyk, Karwicki – oto nazwiska trzech członków P.K.S-u katowickiego, trzech policjantów, którzy brali udział w XI-ej Olimpiadzie jako zawodnicy. Gdy wyjeżdżali z Polski z drużyną szermierczą nikt nie przypuszczał, że będą bohaterami jej spotkań, że dźwigać będą na swych barkach funkcję podpór obu drużyn: szpadowej i szablowej.”
I podkreślał: „Taki jest plon zebrany przez członków P. K. S-u, prowadzonego przez doskonałego fechmistrza Kozę. Należą mu się słowa uznania.” Owym fechmistrzem Kozą był znakomity trener szermierki w I Śląskim Klubie Szermierczym i Policyjnym Klubie Sportowym st. przod. Leon Koza-Kozarski. (Mikitin, J., Szkolnictwo policyjne w Województwie Śląskim w okresie międzywojennym, 2006)

Na olimpiadzie w Berlinie wystąpili również zawodnicy, którzy pośrednio byli związani z Policją Państwową oraz Policją Województwa Śląskiego. Byli to Eugeniusz Lokajski oraz Walerian Kisieliński.

Eugeniusz Lokajski, jeden z najlepszych oszczepników świata w połowie lat trzydziestych, trzeci na liście światowej w 1936 r., w czasie studiów pracował jako urzędnik w VII Komisariacie Policji Państwowej w Warszawie przy ulicy Krochmalnej 56. Na co dzień trenował w Klubie Sportowym „Warszawianka”, ale wielokrotnie reprezentował Policyjny Klub Sportowy m. st. Warszawy na zawodach sportowych w kraju. Eugeniusz Lokajski do historii przeszedł jako fotograf Powstania Warszawskiego. Pod pseudonimem „Brok” dokumentował życie codzienne walczącej Warszawy. Poległ 25 września 1944 r. w Warszawie, pozostawiając bogatą kolekcję zdjęć.
Na XI Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Berlinie, zajął VII miejsce w rzucie oszczepem z wynikiem 66,39 m, i to pomimo kontuzji pleców jakiej doznał w trakcie treningu. Dwa miesiące przed Igrzyskami Olimpijskimi w Berlinie ustanowił rekord Polski, rzucając oszczepem na odległość 73,27 m.,  co było trzecim rezultatem w rzucie oszczepem w owym czasie. Kto wie, gdyby nie kontuzja, może byłby złoty medal?

Walerian Kisieliński wystąpił piłkarskiej drużynie Polski, jako napastnik. Nie był on co prawda policjantem, ale w latach 1925 – 1926 grał barwach Policyjnego Klubu Sportowego w Katowicach. W kolejnych latach występował w Fabloku Chrzanów (1926-1930), Wiśle Kraków (1930-1932), Cracovii (1933-1935) i Polonii Warszawa (1936-1939, 1945). Po II wojnie światowej był trenerem i działaczem piłkarskim.

Na Igrzyskach Olimpijskich w Berlinie polska drużyna piłkarska rozegrała cztery mecze. W eliminacjach do kolejnej fazy Polacy wygrali z Węgrami 3:0 oraz z Wielką Brytanią 5:4. W kolejnej rundzie polska drużyna przegrała z Austrią 1:3, a w walce o III i IV miejsce ulegliśmy po dramatycznym spotkaniu Norwegom 3:2. Ostatecznie Polska zajęła IV miejsce.

Ostatecznie polska ekipa olimpijska wywalczyła trzy medale srebrne i trzy medale brązowe. 
Srebro zdobyła drużyna jeździecka we wszechstronnym konkursie konia wierzchowego w składzie Stanisław Kawecki, Seweryn Kulesza i Henryk Roycewicz; Jadwiga Wajsówna w rzucie dyskiem oraz Stanisława Walasiewiczówna w biegu na 100 metrów. Brązowy medal przypadł w udziale: Marii Kwaśniewskiej  w rzucie oszczepem, Jerzemu Ustupskiemu i Rogerowi Vereyowi w wioślarskich wyścigach dwójek bez sternika oraz Władysławowi Karasiowi w strzelaniu z karabinka na 50 metrów.

Tekst: Karol Karasiewicz / Wydział Edukacji Historycznej G KGP

Źródła:
„Kalendarzyk Policji Województwa Śląskiego, 1937 r., CBŚ
Mikitin Janusz, Szkolnictwo policyjne w Województwie Śląskim w okresie międzywojennym, doktorat Uniwersytet Śląski, WNSIH, 2009 r. str. 350 – 361,
„50 lat na olimpijskim szlaku”, Wydawnictwo Sport i Turystyka Warszawa, 1969. Str. 82 – 94,
Przegląd Sportowy, nr 69, 12 sierpnia 1936 r., Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa,
Przegląd sportowy, nr 71, 17 sierpnia 1936 r., Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa,
Raz Dwa Trzy, nr 32, 11 sierpnia 1936 r., Małopolska Biblioteka Cyfrowa,
Raz Dwa Trzy, nr 33, 18 sierpnia 1936 r., Małopolska Biblioteka Cyfrowa,
Szujecki Krzysztof, Życie sportowe w Drugiej Rzeczypospolitej. Sukcesy, ciekawostki, sensacje. Bellona, 2012 r. str. 190,
„Z życia policji. Policjanci na Olimpiadzie berlińskiej”, „Na Posterunku” nr 34, 23 sierpnia 1936 r, CRISPA-UW
„Z życia policji. Policjanci na Olimpiadzie berlińskiej”, „Na posterunku” nr 36, 30 sierpnia 1936 r, CRISPA-UW