Listy z kursu dla szeregowych Policji Państwowej
Odręcznie napisane listy ukazują fragment codzienności słuchacza Normalnej Szkoły Fachowej dla Szeregowych Policji Państwowej w Mostach Wielkich. Korespondencja, skierowana do najbliższej rodziny, stanowi interesujące źródło historyczne
Szczególne miejsce w systemie szkolnictwa policyjnego II Rzeczypospolitej zajmowała Normalna Szkoła Fachowa dla Szeregowych Policji Państwowej w Mostach Wielkich, położonych na północ od Lwowa. Placówka została uroczyście otwarta 13 października 1929 r. i była największą oraz jedną z najnowocześniejszych szkół policyjnych w przedwojennej Polsce. Rozbudowany kompleks dysponował nowoczesnym zapleczem dydaktycznym, mieszkalnym i sportowym, zapewniając warunki do jednoczesnego szkolenia kilkuset policjantów. Pięciomiesięczny program nauczania łączył wiedzę prawniczą i zawodową z przygotowaniem praktycznym, wychowaniem fizycznym oraz kształtowaniem dyscypliny służbowej.
W zbiorach historycznych Komendy Głównej Policji przechowywane są listy napisane w 1933 r. przez Kazimierza, słuchacza Normalnej Szkoły Fachowej dla Szeregowych Policji Państwowej w Mostach Wielkich. Dzięki nim możemy poznać niektóre szczegóły dotyczace jego pobytu na kursie. W jednym z listów autor informuje rodzinę, że zastępca komendanta szkoły powierzył mu funkcję fotografa kompanii. Kursant miał do dyspozycji w pełni wyposażoną ciemnię fotograficzną. Dowiadujemy się również o istnieniu dobrze zaopatrzonej biblioteki, w której pełnił dyżury.
„(…) we wtorki i piątki jestem zajęty od 3eciej do 5 ej pp. w bibljotece – jak już zdaje się Wam pisałem, jestem bibliotekarzem, a i jak cudownie nim zostałem – również. Pozatem jestem fotografem kompanji, a powoli zaczynam być i szkoły całej. Mam zdaną całą ciemię z wszystkimi aparatami i przyrządami szkolnymi – wieczorem więc od 6.30 do 8.30 siedzę w ciemni, a potem lecę kłusikiem spać. Kolację jem między 6 – a 6.30 wieczór. Pozatem organizuje się tu kurs fotograficzny i nadkomisarz (zast. kom. szkoły) Mülher, złapał mnie i chce mnie zrobić jednym z wykładowców. Dał mi jakieś niemieckie książki i polskie o fotografji i mam przygotować : wstęp, budowę soczewki i budowę aparatów tak, że właściwie chwili nie mam dla siebie, ale dni lecą mi jak oszalałe. (…)”
Te pozornie zwyczajne informacje mają istotną wartość poznawczą. Pozwalają spojrzeć na szkołę z perspektywy uczestnika kursu, jego codziennych zajęć, zainteresowań i obowiązków. Listy stanowią uzupełnienie zbioru źródeł do badań nad zagadnieniem szkolnictwa w Policji Państwowej.
Zanim jednak stała się możliwa, szczegółowa analiza treści listów, nad którą obecnie pracujemy, konieczne było odpowiednie zabezpieczenie korespondencji. Listy zachowały się w bardzo złym stanie, a postępująca degradacja papieru stwarzała zagrożenie dla ich dalszego przetrwania.
W 2025 roku dokumenty poddano specjalistycznym pracom konserwatorskim i restauratorskim. Jednym z najważniejszych zabiegów było odkwaszenie papieru, mające na celu zahamowanie procesów jego niszczenia.
Po zakończeniu konserwacji każdy z listów umieszczono w indywidualnej obwolucie ochronnej, a następnie w specjalistycznym opakowaniu przeznaczonym do długoterminowego przechowywania materiałów papierowych. Korespondencja została także zdigitalizowana, co umożliwia prowadzenie dalszych prac bez konieczności częstego sięgania po oryginały.
Konserwacja zabytków i pamiątek historycznych to jeden z mniej widocznych, lecz niezwykle istotnych obszarów ochrony dziedzictwa. Działania te nie tylko zabezpieczają materialne świadectwa przeszłości, ale również umożliwiają ich dalsze opracowywanie, badanie i udostępnianie kolejnym pokoleniom.
W Wydziale Edukacji Historycznej Gabinetu Komendanta Głównego Policji prowadzone są kolejne prace nad korespondencją. Obejmują one szczegółową analizę treści listów, transkrypcję oraz kwerendy historyczne dotyczące szkoły w Mostach Wielkich. O wynikach tych działań napiszemy w kolejnym materiale.
Jednym z najważniejszych wyzwań pozostaje ustalenie tożsamości autora. Zachowane dokumenty nie zawierają jego nazwiska, dlatego identyfikacja Kazimierza wymaga dalszych poszukiwań i konfrontowania informacji zawartych w listach z innymi materiałami źródłowymi. Nie znamy również wcześniejszych losów korespondencji.
Trzy listy, które przetrwały ponad dziewięćdziesiąt lat, są dziś nie tylko pamiątką po jednym z funkcjonariuszy Policji Państwowej. Stanowią również cenne świadectwo codzienności, której ślady nie zawsze odnajdujemy w oficjalnych dokumentach.
Tekst: Renata Radzikowska/Wydział Edukacji Historycznej Gabinetu KGP
Materiały i źródła: Zbiory historyczne KGP; Dokumentacja prac konserwatorskich i restauratorskich. Zespół archiwaliów – trzy listy odręczne funkcjonariusza Policji Państwowej ze Szkoły w Mostach Wielkich, 1933 rok, Toruń 2025.
